کد خبر : ۴۹۴۶۵۰ گروه : کشورها تاریخ انتشار :شنبه ۵ اسفند ۱۳۹۶
تنها ایران‌شناسی است که اشعار فارسی را با قوام عالی سروده است

مقیم/ محمدنعیم فراشری، انديشمند دو قرن پيش آلبانيايي، شخصیتی است که نبوغ ذاتي و با استعدادي دارد. هم یک سیاستمدار، هم متفکر برجسته و هم در حوزه نویسندگی و قلم زدن فوق‌العاده است.

به‌ گزارش  مقیم، محمدنعیم فراشری، یک شاعر پُرقدرت است و در جامعه آلبانی به عنوان قهرمان ملی به حساب می‌آید. آلباني‌ها در تقویم خود روزی به نام «نعیم» دارند چون او را پایه‌گذار آلبانی نوین می‌دانند.

نعیم فراشری با این ویژگی‌ها نه تنها يك شخصیت برجسته ملی است؛ بلكه تنها ایران‌شناسی است که در دنیا، اشعار فارسی را با قوام عالی سروده است. در آلباني تمام مردم اعم از علوی، سنی، مسیحی و کل کسانی که به عنوان قوم آلبانیایی شناخته می‌شوند، ارادت و نگاه خاصی به نعیم فراشری دارند؛ به همين دليل سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي به پاس قدرداني از خدمات فرهنگی اين ادیب بزرگ آلبانیايي و ترویج و گسترش گفت‌وگوی فرهنگی ایران و کشورهای حوزه بالکان، همايشي در روز دوشنبه (14 اسفندماه) در دانشگاه تربيت مدرس برگزار مي‌كند كه به اين بهانه به سراغ علي‌اكبر ضيايي، رايزن اسبق فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در آلباني، كارشناس منطقه بالكان و دبير علمي اين همايش، رفتيم و با وي مصاحبه‌اي انجام داديم. حاصل اين گفت‌وگو در ادامه منتشر می‌شود:

در ابتدا درباره شاعر پارسی‌گوی و مسلمان آلبانی، محمدنعيم فراشري بگوييد.

محمدنعيم قبل از اينكه شاعر پارسی‌گوی آلبانیایی‌تبار باشد، يك انسان بود. انساني كه ضمن برخورداری از دانش پایه قرآن كريم و احکام دین اسلام، به زبان فارسی، ترکی، یونانی و فرانسوی تسلط و به رموز طریقت بکتاشی آشنایی داشت. او علاوه بر عشق به وطن، خانواده و طبيعت، ارادت خاصي به اهل بيت (ع) داشت و در سر لوحه آن، عشق به امام حسين (ع) و ابوالفضل العباس (ع) با شخصيت او عجين شده بود. او در سال 1846 ميلادي در روستاي فراشر در خانواده‌اي صاحب‌نام در جنوب آلباني چشم به جهان گشود. نعیم فراشری، سامی فراشری و عبدالله فراشری، سه برادر عضو خانواده فراشري بودند. این سه برادر از بهترین پُل‌های ارتباطی ایران و آلبانی تلقی می‌شوند که حدود قرن 18 و اوایل قرن 19 زندگی می‌کردند. اشعار او به سبك مولانا بود. شعري كه بر سر مزار دختر خود مي‌خواند، قصيده‌اي در وصف اوست و زيباترين و لطيف‌ترين تعابير انساني را براي دخترش بيان مي‌كند كه كمتر در ابيات فارسي مي‌خوانيم.

محمدنعيم با اينكه به ايران سفر نكرده بود، بسيار پُرقدرت و عميق زبان و ادبیات فارسی را آموخت و دیوان شعری خود را به فارسی سرود. نام این دیوان «تخیلات» است. او با این اثر یک پُل ارتباطی فرهنگي بين ایران و آلبانی ایجاد کرد. او كه از بزرگ‌ترین ‌شاعران‌ بكتاشیه‌ محسوب‌ می‌شود و در ادبیات‌ آلبانی‌ نقش‌ بسزایی‌ دارد، معتقد بود كه مذهب‌ در تقویت‌ جنبه‌ معنوی‌ تربیت‌ انسان‌ بسیار مؤثر است‌ و مهم‌ترين اثر خود که از آن به عنوان حماسه ملی در آلبانی تلقی می‌شود را با عنوان «کربلا» سرود. اين اثر مذهبي از مهم‌ترين اشعاري است كه در تكاياي آلباني قرائت مي‌شود.

محمدنعيم حدود 140 سال قبل کتاب «دستور زبان فارسی نوین» را در زمان حكومت عثماني نوشته است. یعنی جلوتر از خود ما به این مسأله پرداخت كه دومین اثر فوق‌العاده اوست که در خدمت فرهنگ و زبان و ادبیات فارسی بود.

فراشري با به جاي گذاشتن ديوان «تخيلات» و دستور زبان فارسي، به عاملي براي استحكام پيوندهاي ديرينه فرهنگي و گواهي براي نفوذ فرهنگ و ادبيات فارسي در منطقه تبديل شد. همچنين، خلق آثار نظم و نثر به وسيله نعيم به زبان مادري باعث شد تا زبان آلباني با ارزش و اصلاح شده و هماهنگ با رشد فرهنگ كشور تبديل شود.

محمدنعیم‌ با علاقه‌ فراوان‌ آثار نویسندگان‌ بزرگی‌، چون: سعدی‌، حافظ، خيام و جلال‌‌الدین‌ رومی‌ را مطالعه‌ مي‌كرد و تحت‌ تأثیر آنها قرار گرفت‌ و شروع‌ به‌ نگارش‌ به‌ زبان‌ فارسی‌ كرد كه با نوشتن‌ دیوان‌ منظوم‌ تاریخ‌ «اسكندربیك‌» (1898 ميلادي‌) در بیان‌ حماسه‌ خونین ‌كربلا، شعر حماسی‌ در ادبیات‌ آلبانی‌ را پایه‌گذاری‌ كرد.

از ديگر آثار او می‌توان‌ به‌ مجموعه‌ اشعار «كشاورزی‌ و دامداری‌«، «گل‌های‌ تابستاني» و كتاب «آرزوی‌ واقعی‌ آلبانیایی‌ها» و «تاریخ‌ اسكندربیك» اشاره‌ كرد.

مي‌توانيد درباره كتاب «تخيلات» محمدنعیم‌ فراشري توضيح بيشتري دهيد.

ديوان «تخيلات» محمدنعيم داراي اشعار تخیلی به زبان فارسي است كه بیانگر احساسات‌ و نگرش‌ درونی ‌نعیم‌ به‌ زندگی‌ است. اين كتاب همانند زنجيره‌اي از آميختگي روحيه عرفان با فلسفه اسلامي، مملو از بازتاب احساسات انساني به واژه‌هايي مانند مرگ، زندگي، زيبايي، عشق و سرشت طبيعي انسان است.

با توجه به اينكه وزن‌ها و گاهی قافیه‌ها و کلمات درستي در اشعار اين ديوان به کار نرفته بود، زهرا کدخدامزرجی، با تمرکز بر آثار نعیم فراشری، توانست واژگان به كار رفته اين اثر را معادل‌يابي كند.

علاقه کدخدامزرجی به این شاعر اهل بیت (ع) او را واداشت تا به تصحیح کتاب «تخیلات» فراشری بپردازد و این کتاب همراه با مقدمه کدخدامزرجی درباره زندگينامه محمدنعيم طي سال ۱۳۸۰ به زبان فارسی در تهران منتشر شد.

چرا از «کربلا»ی محمدنعیم معادل «شاهنامه» فردوسي در آلبانی ياد مي‌شود؟

«کربلا» مهم‌ترين اثر فراشري و معادل آن «شاهنامه» فردوسی در ادبیات ما است. همانطور که ما اشعار مولانا و حافظ را در گفت‌وگوهای روزمره خود استفاده می‌کنیم، مردم آلبانی نيز در مراسم‌هاي مذهبي خود از اشعار حماسه حسيني اين شاعر اهل بيت (ع) استفاده مي‌كنند.

اين اثر مذهبي براي آلبانيايي‌ها داراي دو بُعد است؛ اول اينكه داراي اشعار مذهبي است و دوم اينكه؛ آلبانيايي‌ها در شرف استقلال و ايجاد يك آلباني جديد بودند كه آن زمان در سيطره عثماني بود. مي‌خواتسند با خلق جنبشي بزرگ به آلباني مدرن برسند. از اين رو «كربلا»ي محمدنعيم نقش سازنده‌اي در آلباني مدرن داشته و در سراسر ابيات اين حماسه حسيني از وطن‌دوستي و احياي اين وطن، ياد شده است.

اگر تلاش محمدنعيم به همراه برادرانش سامی و عبدالله نبود، شايد اين حماسه براي گذر از يك تاريخ مبهم كه تحت سيطره حكومت عثماني بود، به دنياي مدرن ايجاد نمي‌شد. به طور كلي «کربلا»ي فراشري بيش از آنكه ابعاد ديني داشته باشد، ابعاد حماسي براي ايجاد آلباني مدرن داشته است.

چه شد كه به نعيم فراشري به ايران خدمت كرد؟

محمدنعيم بي‌شك در ابتدا به فرهنگ خود خدمت كرد و اين فرهنگ هشتصد ساله آلباني را كه متأثر از فرهنگ شرقي به ويژه ايراني بود را به زبان شعر مطرح كرد. او در دوره حيانش كه به عصر تجديد حيات ادبي و فرهنگي نيمه قرن نوزدهم در آلباني بازمي‌گردد، ايران را نديده بود و انگيزه سياسي براي طرفداري از ايران دوره قاجار يا رضاخان را نداشت. او بالاترين ارزش‌هاي انساني را به زبان فارسي بيان كرده است و يكي از خدمتگذاران فرهنگ خود بود و عملاً از فرهنگ ما بهره‌مند بوده است.

در دوره حيات محمدنعيم، فارسي در منطقه بالكان و تركيه، زبان فرهنگ بود. اگر در آن زمان كتابي نوشته مي‌شد، سعي مي‌كردند ديباچه كتاب را به زبان فارسي بنويسند و چون موزون بود، معاني بلند و معنوي را به زبان فارسي مي‌نوشتند؛ بنابراين دو فرهنگ شرق و غرب در آلباني شكل گرفت و امروز مي‌توانيم از پيوند اين دو فرهنگ، بهره‌برداري كنيم و تعامل داشته باشيم به گونه‌اي كه هويت خود را از دست ندهيم و باعث شكوفايي فرهنگ ايراني بيش از پيش شويم.

درباره تأثير افراد و شخصيت‌هاي ادبي بالكان مانند فراشري در حوزه قدرت نرم ديپلماسي عمومي جمهوري اسلامي ايران بگوييد.

يكي از مؤلفه‌هاي ديپلماسي فرهنگي ما ادبيات فارسي است و محمدنعيم فراشري كسي است كه بهترين ارزش‌هاي فرهنگي ايران را گلچين كرد و به مردم كشورش شناساند. او يكي از پيشتازان فرهنگ ايراني ـ اسلامي در منطقه بالكان است؛ به گونه‌اي كه درهاي بسته بالكان و حتي اروپا را به روي جمهوري اسلامي ايران براي توسعه روابط فرهنگي باز مي‌كند.

بنابراين، محمدنعيم، شاه‌كليد اصلي ديپلماسي فرهنگي را به ما معرفي مي‌كند و از اين باب مي‌توان دريافت كه اروپا نيازمند چه محصولاتي از مشرق‌زمين است؛ چراكه ایران و آلبانی دارای یک سابقه دیرینه تمدنی و تعاملی فرهنگی در ادوار گذشته بوده و هستند.

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي قصد دارد همايش بين‌المللي «بررسي انديشه‌هاي نعيم فراشري» را در تهران برگزار كند كه گويا شما دبير اين همايش هستيد. درباره نحوه برگزاري و محورهاي مهم اين همايش توضيح مي‌دهيد؟

دبيرخانه گفت‌وگوي فرهنگي- بين‌المللي سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي با همكاري دانشگاه تربيت مدرس، انجمن‌هاي علمي، رايزني فرهنگي كشورمان در آلباني و صدا و سیما جمهوري اسلامي ايران، اين همايش را 14 اسفندماه جاري به منظور بهره‌گیری هرچه بیشتر از ظرفیت‌های علمی و دانشگاهی كشور در مسیر گسترش مناسبات فرهنگی بین گروه‌های مرجع ایرانی و آلباني، برگزار مي‌كند.

در واقع برگزاري اين همايش فرصت مغتنمي براي قدرداني از محمدنعیم فراشری، شاعر و ادیب برجسته پارسی‌گوی آلبانی است تا مردم بدانند چنین ذخیره فرهنگی در اروپا وجود دارد. همچنين در اين همايش در نظر داريم انديشه‌ها و نقش تأثيرگذار فرهنگي فراشري در منطقه بالكان و ايران، به ويژه حماسه «كربلا»ي او كه منطق اهل بيت (ع) را بيان كرده را بررسي كنيم و از رجب‌ ميداني، رييس جمهور سابق آلباني دعوت كرده‌ايم تا در اين مراسم حضور يابد.

آماده شنيدن سخن پاياني شما هستيم.

محمدنعيم فراشري كه پایه‌گذار آلبانی نوین است، هم در استقلال آلبانی حضور برجسته داشت و هم در ادبیات آلبانی خیلی نقش‌آفرین بود و اين شخصيت كم‌نظير مي‌تواند ريشه‌هاي تعاملات فرهنگي دو كشور را تقويت كند.

ارسال خبر به ديگران

نام شما:
ايميل شما:
ايميل گيرنده:
توضيح:
کلیدواژه ها : ایرانیان     |     ایران     |     ایران     |    
ارسال نظر
نام و نام خانوادگی :
پست الکترونیک :
نظر شما :
مشاهده نظرات
ارسال نظر
نام و نام خانوادگی :
پست الکترونیک :
نظر شما :

استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.
logo-samandehi